Tunge ka nih a, Tunge keimah?

Rilru hah tidam tur leh boruak thengthawnuam dawn tumin nasa takin ka bei a, harsatna leh manganna in min bual atna atangin tal chhuak dan a awm thei dah lawng maw tiin thei leh thei lovin taksa nawmna leh rilru damna zawng turin tlangchhipah ka lawn a, harsa ti tak chungin chu tlang chu a chip ka han thleng ve rawi a, ka duh leh ka rin ang ngeiin chu tlangchip chu a lo nuam hle mai, thut hmun kan rem fel sauh sauh a, chhimlam atangin thli rawn thaw heuh heuh a, chu thli rawn thaw heuh heuh chuan ka rilru hahna tamtak chu a len bo ta ni hialin ka inhria, ka dam sawng sawng ni te hian ka hre bawk.

Hun leh kum tamtak liamta a ka nun hluite ka dawn kir mai mai a, chutia ka thut reng lai chuan; thlansa phul kai a lawn ka nih avangin ka taksa chu a lo chau deuh a ni chek ang chu, ka lo hmu hil hman a, ka mumangah chuan ka thil ngaihtuah laite chu ka mang chhun zawm a.

Ka hming tura min phauh sak anga an han au ka hriat chuan keimah ah ni ngei a in rinna ka neih avangin ka eih lauh a, mahse chu eih lauh va chu ngun taka ka han ngaihtuah pawhin tunge a nih a, tunge ka nih reng reng ka in hre thei miah chuanglo a nih chu.

‘Nunna hi thihna, Thihna hi Nunna a ni e,’ an tih fo thin tichiang turte zinga tel ve turin he khawvel eng ka tawng ve tih pawh inhre miah lovin ka lo khawsa ve tanna, tunge ka nih, enge ka nih pawh inhre lovin saisen chunchawi duatlai chu darthlalang no ang maiin keh thei dawm takte a dawmin, hraichawi chunnu luaithlinul ti tam tuah lo chang chhovin, ka leikan thlengin duat takin min enkawl a. Ka rilruah engmah reng a awm lo, ka hmalam hun ka thlir thiam lova, ka hun kal tawh pawh ka dawnkir thiam hek lo, eng hun nge ka tawnlai mek tih pawh ka hrethiam chuang hek lo.

Kum leh hun reitak chutianga ka tal hnu chuan, ‘U A MA’ hmang tlemte aiin ‘U A MA’ lo hmang tam tawhte chu an fing zawk na ngai e, an tih thin ang pawh chu ka la hrethiam chuang pha reng renglo, chu tiang reng renga hun leh kumte ka hman fe hnu ah pawh chuan ka lu chhungah hian Thluak finna a khat aiin Thluak Thawlna a khat hian a la luah hnem zawk zel tih chu hai rual lovin a lo lang chhuak thin.

Lenrual kawm nuam ka tih em avangin lenrual tak tam ka pawl a, A te a lian thlengin, miin “a fing, a A” an tih thlengin ka theih ang tawkin ka kawm ve hlawm a; chutiang bawkin thil tha leh thil thalo te pawh ka theih ang tawkin ka thlir ve bawk thin. Ka tih tum loh tih chang ka ngah a, ka tih tum tih loh chang ka ngah bawk. Mi thenkhatin fel min tih laiin thenkhatin sual min ti bawk a, keimah ah chuan mi hrang hrangin ngaihdan hrang hrang an neih avangin tumah ka mize diktak ah hre thei bawk hek lo, mi rinang ka ni lova, mi rinloh ang ka ni bawk heklo, Kei ngei pawhin miin eng angin nge min ngaih ka inhrethiamlo a, hrethiam tur pawhin miin ka lakah rindan hrang hrang an neih avangin khawi nge dik ber, ti a thutlukna lo siamtur pawhin thutlukna mumal ka siam thei heklo.

Thil thalo ka tih leh ka duh loh em em te ka tih leh thin avangin leh tha ka tih em em tih ngei a ka duh te pawh ka tih loh fo avangin, kei ngei pawh chu ka in ringhlel fo thin. Chutiang ang reng reng a ka khawvel nun ka hman thin avang chuan keimah ah pawh chuan eng ang mizepu nge ka nih ka in en let fo a, ka hrethiam thei silo.

Milian leh mihausa chetin khawlai ah ka che a, inchhung en tlak awm silo, a kawrawng hian a kawrawng em em bawk si. Nimahsela, ka khawsak/awmdan chu ka nihna a ni ve ve a ni tho bawk si. Ka khawsak bul hrelo tan chuan Milian zingah min chhiar tel pawh a ni thei e, a dikna chen a awm a lawm, Kan in chhungkhawsak chuan daihlo mahse ka rilru milen na kha an mi tehfungah ka ngai thei bawk, Kan in chhungkhur hre tan chuan rethei berhte a min dah pawhin an ti dik tho e, Ka rilru a milen na en lovin ka khawsakna an thlir a ni mai a!

Tawngkain ka hausa a, atakah ka neilo a ni ve mai a, tiin inhnemna ka zawng thin. Ka nihna ni a ka hriat leh ka khawsak a in mil silo, ka khawsak ka enin ka nihnatur niin ka hre thei bawk silo, ka khawsakna leh ka nihnaah chuan ka lungawi thei lova mahse tihngaihna ka hrechuang bawk silo. rilru mangang reng rengin hun leh kumte hmang zovin, an liam zel bawk a. Ka thih dawn thleng chuan ka nihna chu ka hre thei ta lova, ka nihna ngei pawh chu hrechhuak ta lo chuan, thlafamrun ka kai san ta, tumahin tunge ka nih a, enge ka nih pawh chu an hrechhuak thei ta biklo, kei ngei pawhin ka ngaihtuah chhuak hman ta silo.

Thawm deuhdut chuan min rawn tiphu chiang kher mai, ka harh zawk chu kan han hawikual chuan ruahthimpui sur tur hi tek nen a lo in mung thim vut vut tawh hi a lo ni a. hmanhmawh takin ka chhohna kawngah bawk chuan ruahnan hman hlauin ka tlan thla vat a, tlanghnuai a run in hmasa ber ka thleng hman tawk tih chuan a maka maka tam ruah a rawn sur ta a, run in lo hmasa ber dithlifarfem hnuaiah chuan ka tlan lut a, thut theihna a nih si loh avangin ruahsur ban nghak chuan a ka ding ta char char, ka rilruah chuan ka mumang mawlh kha a la lang a, ti hian ka ngaihtuah chhun zawm ta a.

‘Kan mimal nun theuh hi in zawt ta ila, Ka nihna chu ka hria a lawm kan ti theuh awm e, “TUNGE KA NIH A, TUNGE KEIMAH ?” mahni nihna hriat loh tluk a thil zahthlak leh nuihzat thlak hi a awm dawn em maw ni le.

Mitdel thil dapin han dap den den ta ila, kan nuih a za hauh lo ang le, Kohhranpuipa ni chung si a Eiruk, Ramhruaitu ni chung si a Ram aia mahni vuah leh vangte hmangaih zawk, Eiruk hua leh nuihzat si a mi eiru tura nawr. Mipui rawngbawl tura sorkar rawih nisi a dawrtu mipuite tana harsatna thlentu, Neih engmah nei silo neilo anga lang hreh, Zirlai nisi a khawlai a hmuhtur tam em em. Heng a chunga mite hi nihna lo ang vek a nung an nih si chuan MAHNI NIHNA HRE LO zingah chhiar telloh theih a nih si loh chuan Kan Nuizatte zingah chuan kan lo tel ve reng a lo ni. TUNGE KA NIH A, TUNGE KEIMAH ? tih hi mahni inzawt nawn fo thin ang u’

SUAL NGAINA KRISTIAN

Khawvel thiamna leh khawsakna lo thang chho zel um pha ve a, a ruala pheihkhai vawr ve turin tan in khawh teh ang. Pachhe kumtiam ang ni lovin, ‘zangkhua pawn bungbut hun a nei ngai e’ an ti a ni lawm ni, nge kan bungbut tir loving ni!

India ram state a lehkhathiam tamna ber pawl kan ni lawmni, kan nu leh pa, kan pi leh pu te pawhin chanchinbu an bih ve ngur ngur thin kha maw, saptawng thiam lo pawhin kan chhungkua ah emaw kan laina hnaiah chuan pakhat talin an thiam vek a ni lawm ni.

India ram sorkar laipui chuan retheite retheihna nasat zia a hmuhin a khawngaih em em a, a chhawmdawl nan Below Poverty Line(BPL) a duang chhuak a, chu chuan chhungkua sorkar hnathawk awmlo, mahni khawpkham pawh hlawh chhuak theilo harsa ngawih ngawihte chhawm dawlnan tiin felfai takin a duang a, Plan tiin a siam rem bawk thin. “Ninth Plan (1997-2002) The Per Capita Income that was Rs.255 only in 1950-51 increased to about Rs.16,500 in 2000-01.The percentage of the population who lived below the poverty line was 55 in 1974 and it came down to 26 percent in 2000 (people who earn below Rs.328/- per month in rural areas and Rs.454/- per month in urban areas are considered as living below the poverty line”

A chunga kan ziah tak hi kan en chuan kan hrethiam mai awm e.

Heng hamthatna a duan chhuah hi Mizoramah pawh hmangin kan vengchhung ngei ah pawh hmang ve in, a kal phung diktak piahlamah kan kal pui niin a lang,

Pathian ringtu tha te hian heng hamthatna dawn theihte hi it in, kan Kristianna dah tha in chunglam pathian, sorkar leh khawtlang zahna awm lovin, intihtheihnan emaw an hman tih tur hialin zuk um zuk um peih a, Vanramah insawifiah a ngaih hun chuan IHH… IHH.. kan ti kan ti mai lawng maw?!!

‘Panlo ah tho a fu lo e’ an tih thin kha maw, Mi fiamthu thawhna hi I han sawi nawn leh the ang. “BPL hnatlan ni chuan Bike/Scooter a in hung thut thin,” an ti, chu mai a la nilaw, “BPL buhfai la turin taxi a hire thei,” an ti, Mobile nen a la in ak rap bawk.

Ehhh.. a va mak ve, chung mi I hmuh chuan “Sual ngaina Kristian” an ni tih I rilru ah vawng tlat ang che. Kan rin Pathian pawh zahlo tih I hriat rualin mi hlauhawm a ni tih hre reng ang che.

Below Proverty Line ( Rethei te aia rethei) a nih avangin engtin nge BPL hnatlannaah bike/scooter te a khalh thlen theih? Petrol a hmang lo em ni? An chhungte ta hawh sakin a nawr thleng em ni zawk?

Engtin nge BPL buhfai la in taxi a hire theih? Mi hi an tha em a, a free in an khawngaih vangin an hman tir em ni le? a nih loh leh buhfai man pangai a neih loh avanga sorkarin mantlawm zawka a pe chunga taxi a hire-na tur pawisa a la neih theih economist thiamtak a nih a rinawm, lehkhabu te siam se BPL atangin bangse a in tungnung em em ang.

Mobile a hman lai in lo hmu maw?? A ma ta ngei chu a nisia!!!! Mak thin ngei mai; BPL ni chung siin engtin nge mobile leina tur poisa a neih zawh a, engtin nge a recharge-na tur pawisa a nei le, nge recharge ngailo chi hrim hrim.

Khawsak ena awm ngawih ngawih an awm lain khawsak enpawh a awm miahlo pawh BPL ah hian an awm za a, an vaia siamtu chu Pathian a ni. Kan rin Bible in “buhlem leh buhtak chu an to za a,” a tih lai tak ti famkimtu te kha an lo ni reng a nih chu.

Mahni inhrereng chung pawh a in hnukdawk ngamlo mi chu, Dawheh Kristian, Bumhmang Kristian an nih mai bakah an thil it a tet em avangin hlau ang che, I ka a mi pawh a pawh chhuah sak duh maia ng che.

BPL hmuh sitna ni lovin a dongtur diktak ten dawn thei se, khawtlang leh ram siamthat nan chuan thil dik/thu dik tan ngam ila, a awm ngawih an awmlai a a awmlo lutuk in duhsakna anga kan ngaih sual khura kan hnukluhte hi i bansan ngam ang u. Midang chhungkua vei lo la, I in chhungkhur kha veiin I rawngbawlna hmun tur diktak Lalpa ruatsak che a ni tih hria ang che.

Mihring hi vun in a tuam

Pathianin Mihring a siam dan kan rindan ah chuan 'Hlum a la a, chil a hnawm a, nunna thaw a pe a, a anpuiin a siam a' tiin mihring a siamdan ah kan ngaihdan kan lo siam ve leh a, 'hlum atang chuan ruh tur a siam a, tisa, tha, thau, thisen zam etc. a siam a, chil a hnawm te chu mihring taksa a tui awmte an lo ni ta a, a buak huk, a darh huk lohnan vun a siam leh a, a fun tha ta a,' ti a chip chiar taka kan hriat lohna chhan ni awm chu 'a anpui a asiam te hian an siam ve ang tih a hlau nge ni, an rinna keimah ah a awm theih nan' a ti zawk.

Ti hian ka ngaihtuah ta a. Kan taksa bung hrang hrang chu siamna inang si mahse nihna leh landanah te, hnathawh danah te in ang miah silo, hlum vek tho si atangin a siam a. chungte chu hmuh hrehawm leh darh huk theihna lak ata veng turin vun; hlum atanga siam tho chuan mawihnai takin a fun khawm a. chungte thunun/enkawl tur chuan Thluak, Lung leh Thisen zam te a hmang a. A thununtu/enkawltu khawi pawh mai chuan natna leh thihna ah pawh hnung dawltu nih an tum theuh a ni.

Hlum atanga siam mi chi hrang hrangte chu taksa nih duhin hmun hrang hrang atangin an pem khawm a, chung pem khawm hnathawh inanglo tak tak te chuan thununtu/enkawltu atan Thluak, Lung, Thisen zam te angin an aiawh atan pawl hrang hrang an siam leh a, chung pawh chu hnathawh inanglo tak tak an la nih avangin a tuam mawi a, tuam khawm turin Veng an hmang ta a ni.

Chu veng chuan harsatna leh manganna a tawh pawhin a thununtu an aiawh pawl hrang hrang a mi te chuan "an aiawh kan ni a a hnung dawltu kan ni ngai e" tiin Taksa thununtu Thluak, Lung leh Thisen zam te angin an tang fan fan thin.

Vengchhunga hruaitu veng mipuite tana harsatna siamtu chu, Taksa siamtu hlum te tana buaina/lungawi lohna thlen tu chu Natna Hrik tiin kan koh zingah pakhat ang a ni. tiin ka thil ngaihtuah lai chu ka mut thilh san ta daih a.